Veel gestelde vragen

Wat is Vrijmetselarij?
In feite is Vrijmetselarij een methode om de persoonlijke geestelijke ontwikkeling en ethiek te bevorderen. Kenmerkend daarbij is het gebruik van symbolen en ritualen en het feit dat men dat in de vorm van een genootschap samen met anderen doet. De frequentie van samenkomsten is relatief hoog (in principe wekelijks).
De Vrijmetselaar treft in zijn Loge een bonte verzameling van individuen aan. Uit alle geledingen van de maatschappij en met een uiteenlopende levensbeschouwelijke achtergrond.
Wat zij gemeen hebben is een open oog en oor voor de opvattingen en anderen, een hoge mate van tolerantie ten opzichte van andersdenkenden en de wens om als mens te groeien. Naast de persoonlijke ontwikkeling wordt daarbij een positieve bijdrage aan de maatschappij te kunnen leveren als belangrijk ervaren.

Past de Vrijmetselarij nog wel in deze tijd?
Van oudsher heeft de mens een behoefte aan spiritualiteit ervaren. In de huidige tijd, waar de secularisatie wellicht haar hoogtepunt heeft bereikt, biedt de Vrijmetselarij voor ieder wel denkend mens zonder dogma’s een potentieel belangrijke methode om aan de eigen behoefte aan spiritualiteit op een persoonlijke wijze invulling te geven. Daarbij staat de Vrijmetselarij niet los van de maatschappij, maar maakt daar uitdrukkelijk deel van uit. Zonder zweverig te worden en met groot respect voor de individuele vrijheid wordt ieder individu op een heel effectieve wijze door de bijeenkomsten tot ontwikkeling uitgenodigd.

Wat houdt de geestelijke ontplooiing eigenlijk in?
De mens kan met zijn rede veel inzichten en kennis verwerven. Maar een belangrijk deel wordt daarnaast gevormd door processen die zich op een meer onbewust of intuïtief niveau afspelen. Kenmerkend voor de Vrijmetselarij is de gedachte dat iedere mens een deel van kennis en spiritueel inzicht reeds in zich heeft, maar dat niet op een bewust niveau ervaart. Door kennis te nemen van inzichten van anderen (in “comparities”) en het met gebruikmaking van “symbolen” meebeleven van “ritualen”, wordt onbewuste eigen kennis naar een bewust niveau gebracht. Daardoor kan de Vrijmetselaar zich op een persoonlijke wijze en naar persoonlijke behoefte geestelijk ontwikkelen.

Wat is "persoonlijke invulling in gezamenlijke arbeid" precies?
Studie over een veelheid aan onderwerpen die op persoonlijk initiatief, maar vaak ook geïnspireerd door mede-Vrijmetselaars, plaatsvinden, geven een invulling die bij de persoon past. De Vrijmetselarij bezit geen dogma‘s of leerstellingen en geeft de volle ruimte aan de persoonlijke behoefte tot ontwikkeling. Daarnaast zijn er georganiseerde bijeenkomsten (de “comparities” en de “Open Loge”), waarin groepsverband wordt “gearbeid”. De rijkdom van het aanbod is als een rijk gevulde fruitmand, waar eenieder datgene van kan nuttigen dat op dat moment voor hem het meest appetijtelijk is. Door in gezamenlijkheid te werken wordt de fruitmand nog meer gekleurd en wordt de geur versterkt. Iedereen neemt aan deze arbeid deel, hetzij actief, hetzij passief. Vrijwel iedere Loge organiseert regelmatig een Open Dag, waarbij belangstellenden zich over de Vrijmetselarij kunnen informeren.

Wie is een vrijmetselaar?
Formeel gesproken is men een Vrijmetselaar als men is opgenomen in een “Loge” en als zodanig is “ingewijd”. Ondanks de veelheid aan verschillen tussen de individuele leden, spreekt ieder lid het volgende aan: “De vrijmetselaar zoekt op wat mensen verbindt en tracht weg te nemen wat hen verdeelt, opdat het ideaal van een allen verbindende broederschap gestalte kan krijgen. Daarbij aanvaardt hij een persoonlijke verantwoordelijkheid ten opzichte van de wereld, die hij ziet als een te voltooien bouwwerk waarvan iedere mens een levende bouwsteen is. Hij verricht die arbeid in het licht van een hoog beginsel. De vrijmetselaar erkent de hoge waarde van de menselijke persoonlijkheid, de gelijkwaardigheid van alle mensen, ieders recht om zelfstandig te zoeken naar waarheid en ieders verantwoordelijkheid voor zijn doen en laten”. Het is een deel van lid 1 van Artikel 1 van de “Ordegrondwet”. Het spreekt voor zich dat de Vrijmetselarij met dit zeer liberale gedachtegoed een gevaar kan vormen voor andersdenkenden met dogma‘s en voorschriften die de persoonlijke vrijheid aan banden willen leggen.

Waarom zoeken naar zingeving van het bestaan?
Veel mensen bekruipt bij het waarnemen van een heldere nachtelijke hemel het gevoel dat er meer moet zijn dan een materieel bestaan. Leerstellingen van religies en Kerkgenootschappen kunnen aan dit besef niet voor iedereen en altijd voldoende inhoud geven. De drang om meer inzicht in de zingeving van het menselijk bestaan te kunnen verwerven is de belangrijkste drijfveer voor iedere Vrijmetselaar om zich als “kandidaat” aan te melden. En deze invulling vindt vervolgens ook daadwerkelijk plaats.

Hoe wordt spiritualiteit en bewustzijn ontwikkeld?
De bijeenkomsten dragen bij in de algemene ontwikkeling met betrekking tot allerlei geestelijke stromingen en spirituele inzichten. Deze kennis kan al inspirerend werken en tot eigen nader onderzoek aanzetten. Door de gedachtewisselingen en met name door het opvoeren van “ritualen” wordt men betrokken bij processen waarbij onbewuste kennis voor een deel naar een bewust niveau gebracht worden. Dit noemen we gewoonlijk “tot inzicht komen”. Deze methode blijkt al 250 jaar zeer effectief te zijn, zonder daarbij aan de individuele vrijheid ook maar enig afbreuk te doen.

Kan ik mijn eigen identiteit behouden?
Respect voor de mening van anderen is een zeer belangrijk goed voor iedere Vrijmetselaar. Mede daardoor is het behoud van de eigen identiteit gewaarborgd. Men bevindt zich desalniettemin in een zeer inspirerende en bevruchtende omgeving.

Wat betekenen "Loge", "werkplaats", "tempel en voorhof" en wat is een "comparitie"?
Een Loge is een plaatselijke (of regionale) vereniging, die is aangesloten bij de nationale organisatie. Veel van de gebruiken en symbolen stammen van het middeleeuwse gilde van de kathedralenbouwers af. De ruimte waarin men samenkomt noemt men dan ook de werkplaats (de Engelsen noemden dat destijds een “lodge”, vandaar het woord Loge). Deze heeft gewoonlijk twee afzonderlijke ruimtes, die in analogie met de tempel van Salomo (als voorloper van de kathedralen) over een voorhof en een tempel beschikken.

Tijdens een Open Dag kunnen belangstellenden zich niet alleen over de Vrijmetselarij informeren, maar ook de ruimtes waarin gewerkt wordt bezoeken. In de voorhof vinden een aantal soorten bijeenkomsten plaats: Ledenvergaderingen, zoals bij elke andere vereniging “Comparities”. Bij deze bijeenkomsten houdt een Vrijmetselaar over een door hem gekozen thema een voordracht, die daarna gezamenlijk bediscussieerd wordt (comparer = vergelijken; meningen worden uitgewisseld). De thema’s vermijden uitdrukkelijk godsdienstige en politieke twistgesprekken. “Broedermaal”. Na afloop van een “Open Loge” vindt een gezamenlijke maaltijd plaats. Dit wordt Broedermaal genoemd. De voorhof is een gewone ruimte, waarin tafels aaneengesloten in de vorm van een carré zijn opgesteld. Het Bestuur zit daarbij aan het hoofd van de tafel. Op de beide benen zitten de leden. De bijeenkomsten verlopen volgens regels, die bijdragen aan een gedisciplineerd verloop van de gedachtewisseling. De tempel is gereserveerd voor bijeenkomsten in “Open Loge”. Deze zeer functionele ruimte is voor het opvoeren van rituelen ingericht en draagt enige kenmerken die van de tempel van Salomo (uiteindelijk in het jaar 70 A.D. verwoest) overgenomen zijn. Vrijwel alle door de Vrijmetselarij gehanteerde symbolen kan men er aantreffen. Zij komen voort uit de Bouwsymboliek, de Lichtsymboliek en kosmische symboliek. Daarnaast wordt tijdens een rituaal muziek ten gehore gebracht en de kracht van Stilte ervaren.

Waarin onderscheidt de Vrijmetselarij zich van andere organisaties en stromingen?
Alhoewel het samen met anderen en door een geheel eigen werkwijze werken aan jezelf, het tot ontwikkeling laten komen van de eigen kern, specifiek voor de Vrijmetselarij is, draagt het ook een aantal kenmerken die lijken op spirituele organisaties, het humanisme en sociëteiten als Lions en Rotary. Vanzelfsprekend kent de Vrijmetselarij ook de kenmerken van een succesvolle mannengemeenschap, waaronder het sociëteitsgevoel. Helaas bestaat nog in brede kring de argwaan, dat de Vrijmetselarij een soort sekte is, die een geheime esoterische leer of leerstellingen bezit.

Als de Vrijmetselarij geen religie is, wat is het dan wel?
De Vrijmetselarij is in essentie een methode. Een methode die ervan uitgaat dat ieder mens door het beoefenen van de “Koninklijke Kunst” (de gebruikmaking van symbolen en het gezamenlijk opvoeren van rituelen) in staat is om de eigen kern beter te leren kennen en daardoor, beter in balans met de zin van of in het Leven, in staat is zichzelf en de maatschappij waardevoller te maken. Het ritueel lijkt op een abel spel dat in geborgenheid wordt opgevoerd, waardoor de mogelijkheid tot bezinning ontstaat..Maar de Vrijmetselarij kent geen leerstellingen en zeker geen dogma’s. Zij staat dan ook open voor al dan niet actieve aanhangers van de Christelijke Kerken, Boeddhisme, Hindoeïsme, Islam, Jodendom en alle andere geloofsovertuigingen, mits deze mannen zich volledig openstellen voor andere dan de eigen leerstellingen en respect voor de mening van anderen tonen. Ook niet gelovigen kunnen lid worden van de Vrijmetselarij. Fanatisme laat zich echter op geen enkele wijze met de Vrijmetselarij verenigen.Net als bij religies concentreert de Vrijmetselarij zich in haar kern op de persoonlijke ontwikkeling van het individu. De laatste decennia groeien in het Westen allerlei spirituele centra als paddestoelen uit de grond, omdat de mens er zich in brede kring van bewust wordt dat er meer is tussen hemel en aarde dan materiële genoegens en bezit en daardoor indringend op zoek is naar spiritualiteit.De Vrijmetselarij biedt een al 250 jaar beproefde methode om in die behoefte te voorzien.

Kan iedereen lid worden?
Uit het voorgaande mag blijken dat het lidmaatschap voor iedere “vrij man van goede naam” open staat. Men wordt echter niet gevraagd om lid te worden: het initiatief dient van de geïnteresseerde zelf uit te gaan. Diegenen die geen enkele binding met symbolen ervaren, zullen er echter minder hun voordeel mee kunnen doen. Anders dan wel eens gedacht wordt is het ook geen elitaire mannenclub. De leden komen uit alle geledingen van de maatschappij en er is geen relatie met de maatschappelijke of intellectuele status. Omdat het een mannengenootschap is heerst er naast de spirituele en maatschappelijke oriëntering ook een sfeer zoals die bijvoorbeeld bij de Rotary en Lions kan worden aangetroffen. Deze laatste organisaties vervullen echter een belangrijke functie in het versterken van de eigen maatschappelijke positie. Het gedachtegoed van de Vrijmetselarij kan deels goed met dat van het humanisme vergeleken worden. Maar bij deze stroming ontbreekt het kenmerkende van de methode van de Vrijmetselarij en de spirituele aandacht.

Hoe is de Vrijmetselarij begonnen?
Veel van het gedachtegoed van de Vrijmetselarij komt overeen met mystieke kennis die van allerlei culturen door de tijden heen bekend is. Voor speculanten is dat een reden het begin van de Vrijmetselarij naar zeer vroege tijden te verleggen. Er is echter voldoende reden om te stellen dat het ontstaan in de eerste helft van de achttiende eeuw heeft plaatsgevonden, toen een viertal Londense loges zich in 1717 tot een Grootloge verenigden. Binnen enige tientallen jaren verspreidde de Vrijmetselarij zich daarna over de gehele wereld. De kathedralenbouwers bezaten veel kennis omtrent bouwkunde en geometrie, maar verstonden ook het ambacht om gedachten en leringen in materiele vorm vast te leggen. Toen de financiële situatie van het Gilde door de dramatische afname van het aantal te bouwen kathedralen en de pensioenverplichtingen naar weduwen van bouwers toenamen en tot grote problemen ging leiden heeft dat Gilde zich geopend en welgestelden tot haar kring toegelaten. Men noemt dit wel de overgang naar de speculatieve Vrijmetselarij. Daarbij werden aan gereedschap en de bouw betekenissen toegekend, die uiteindelijk tot ritualen konden leiden die niets meer met fysieke bouw van doen hebben. Er bestaat een (deeltijd) Leerstoel (Prof. Ton van de Sande, die zelf geen Vrijmetselaar is) over de geschiedenis, de betekenis en de kenmerken van de Vrijmetselarij. De colleges staan voor iedere ingeschreven student open. Hij is ondermeer auteur van het zeer informatieve boek “Vrijmetselarij in de Lage Landen”, Walburg Pers (1995). Bovendien bestaat er een veelheid aan boeken over deze onderwerpen en is wel in elke bibliotheek literatuur te vinden. Vanzelfsprekend is ook veel informatie op de website te vinden.

Heeft de Vrijmetselarij geheimen?
De Vrijmetselarij is een besloten genootschap met een beperkt aantal geheimen. Zo worden de teksten van rituelen alleen aan leden bekend gemaakt. Het effect van een inwijding zou vrijwel geheel weggenomen zijn als de kandidaat al precies wist wat er te gebeuren staat. In het verleden zijn Vrijmetselaren vaak vervolgd (in ons land b.v. tijdens de Duitse bezetting) en zijn samenkomsten verboden. De nadruk op de eigen verantwoordelijkheid en keuzevrijheid staat op gespannen voet met een regime (of dat nu wereldlijk ofwel kerkelijk is), dat geen ruimte biedt aan persoonlijke interpretatie en handeling. Iets dat verboden wordt krijgt al vaak iets geheimzinnigs. Mogelijk hangt er ook een waas van geheimzinnigheid om de Vrijmetselarij door het gebruik van symbolen (dat mogelijk een associatie met magie oproept) en de gebruikmaking van het gedachtegoed uit het oude China, India en Egypte en meer recent het door de Kerk sterk vervolgde Gnosticisme dat in de eerste eeuwen van onze jaartelling een belangrijk stempel op het Christendom had gedrukt. Met dit gedachtegoed wordt de zoekende mens binnen de Vrijmetselarij op subtiele wijze geconfronteerd en voor velen is dat een wat minder bekend terrein en alleen al daardoor geheimzinnig. Degenen die verwachten een leerschool in de mystiek te doorlopen, komen bedrogen uit. Bij een goed uitgevoerde plechtige bijeenkomst, waar iedereen passief dan wel actief aan deelneemt, kan het echter goed zijn dat de deelnemer een mystieke ervaring heeft. Maar deze is dan steeds van persoonlijke aard. De Vrijmetselarij is in zoverre als esoterisch te beschouwen, dat haar stelsel van gebruiken en symbolen met een specifieke inhoud aan lang bestaande ideeën gekoppeld worden en daardoor een geladenheid meekrijgen, die voor buitenstaanders moeilijk te doorgronden is. Dat eeuwenoude gedachtegoed wordt door training en inwijding toegankelijker; dat zou men esoterisch kunnen noemen.