Ontstaan

In de veertiger jaren van de negentiende eeuw leefde bij een groep Amsterdamse Vrijmetselaren - onder leiding van de letterkundige en filosoof dr. M.S. Polak - de wens om, naast de vijf bestaande Amsterdamse Loges, een zesde Loge te stichten. Men wilde een aantal hervormingen doorvoeren en zich bovenal meer bezig houden met het inhoudelijke van de Vrijmetselarij. Polak en de zijnen waren van mening dat de vrijmetselarij in die tijd ontaard was in te vrijblijvende dikdoenerij en met bijeenkomsten waar meer aandacht werd besteed aan eten en drinken dan aan serieus nadenken en werken.

Denkbeelden

Hun denkbeelden, voortvloeiend uit het verlangen zich meer te verdiepen in de geestelijke waarden der Vrijmetselarij, werden als volgt verwoord:

"Het grootste, heilige en eerbiedwaardige doel der Orde kan geen ander wezen, dan om door wetenschappelijk licht, veredeling, zelfvolmaking en verbroedering onder het menschelijk geslacht te bevorderen"

Polak en de zijnen pleitten voor de erkenning van een "natuurlijke godsdienst" die uitsteeg boven die van elk bestaand geloof en door ieder weldenkend mens omarmd zou moeten kunnen worden. De ideeën en zienswijze waren in belangrijke mate gebaseerd op die van Spinoza en Kant en vormden een belangrijke afspiegeling van de ontwikkelingen tijdens de verlichting: Durf Zelf Te Denken".

1847-1850

Dr. Polak - in die tijd lid van de loge La Paix - lanceerde zijn zienswijze in 1847 en pleitte voor de oprichting van een nieuwe loge: Post Nubila Lux. Deze nieuwe loge zou "een school voor bespiegelende wijsbegeerte" moeten zijn, "vrij van praal en zinnelijkheid". Daarnaast zou de loge zich beperken tot de graden leerling, gezel en meester en werden de zogenaamde "hogere graden" afgezworen. De graden van gezel en meester zouden bovendien niet meer gekocht maar slechts door prestaties en gedrag verkregen kunnen worden. Bovendien diende de hierarchie uit de loge grotendeels te verdwijnen: de voorzittend meester is niet meer dan "de eerste onder zijn gelijken" .

Zowel het hoofdbestuur als de bestaande vijf Amsterdamse loges waren fel gekant tegen de oprichting van een dergelijke loge. Drie jaar lang wist men de zaak te vertragen totdat de leden van de "Vereeniging tot oprichting van de Loge Post Nubila Lux" er genoeg van hadden en op 26 mei 1850 overgingen tot zelfconstitutie. Dat wil zeggen dat ze zich als een volwaardige vrijmetselaarsloge beschouwden, hoewel die niet erkend was door de Orde der Vrijmetselaren in Nederland. Die erkenning, middels een constitutiebrief van het Grootoosten der Nederlanden (de algemene vergadering der Nderlandse Loges) zou overigens maar liefst 35 jaar op zich laten wachten .

1850-1864

De loge ging ondertussen driftig aan het werk en werd een grote bloeiende onafhankelijke loge met veel buitenlandse contacten. In 1864 ontstond een scheuring doordat een aantal leden vonden dat er verdere hervormingen nodig waren. Deze leden waaronder vrijdenkers als Günst, Junghuhn, Huisman etc. hadden inmiddels het tijdschrift en de beweging De Dageraad opgericht waaruit later het Humanistich Verbond is ontstaan. De oprichter was in die tijd voorzitter van Post Nubila Lux en hij en de andere leden van het bestuur bevonden zich in de meer behoudende groep die van mening waren dat dit alles teveel opschoof in de richting van het atheisme. Ze verloren in 1863 de verkiezingen voor een nieuw bestuur en de oprichter dr. Polak verliet daarop de loge.

1864-1886

De loge was ook in de daarop volgende periode zeer aktief en haar leden drukten een onuitwisbare stempel op de geschiedenis van het vrijdenken en het humanisme in Nederland. Met bepaalde tussenpauzes bleef men proberen alsnog formele erkenning te krijgen van de Orde der Vrijmetselaren wat uiteindelijk lukte op 20 juni 1886.

1886-1945

Ook als "reguliere" orde kende Post Nubila Lux een bloeiend en actief bestaan. In 1945 waren er echter te weinig leden over om zelfstandig te kunnen voortbestaan en keerde de paar overgebleven leden van Post Nubila Lux terug in de moederschoot van loge La Paix.

1963-Heden

In 1963 besloten enkele leden van de Amsterdamse loge Concordia Vincit Animos om Post Nubila Lux opnieuw leven in te blazen en dienden een verzoek tot erkenning in bij de Orde der Vrijmetselaren. Deze keer kwam die erkenning prompt af zodat op 22 juni 1963 "de lichten weer in volle luister konden worden ontstoken". Met recht Post Nubila Lux dus: Na Duisternis Licht.