Een vrijmetselaarsloge in de 19e eeuw

 

Fides Mutua

Fides Mutua is de oudste van de drie huidige Zwolse Loges. Samen met de Groote Sociëteit behoort zij tot de oudste verenigingen van de stad. 

Als officiële oprichtingsdatum geldt 1802, het jaar waarin de zogenaamde "constitutiebrief" werd afgegeven. Dit is een officieel schrijven van het landelijke hoofdbestuur, waarin toestemming wordt verleend om een (nieuwe) loge op te richten. De feitelijke installatie van de Loge Fides Mutua vond plaats in 1803. De Latijnse naam 'Fides Mutua' betekent: Wederzijdse Trouw. Die naam heeft een dubbele symbolische betekenis, namelijk vertrouwen tussen de mensen (broeders) onderling en vertrouwen in de relatie tussen de mens en hetgeen de mens overstijgt. In deze naam konden de Zwolse leden zich goed vinden.

Eigenlijk is het een wonder dat we nog zoveel weten over de geschiedenis van vrijmetselaarsloge Fides Mutua. Want onmiddellijk in de beginperiode van de Duitse bezettingperiode, in september 1940, werd het logegebouw aan de Bloemendalstraat door de NSB'ers in beslag genomen. Een gedeelte van het archief werd verbrand op straat en de rest vernietigd in een papierfabriek te Wapenveld.. Na de Bevrijding bleek dat een klein gedeelte van bibliotheek en het archief de oorlog te hebben overleefd. Hieruit kunnen we ons gelukkig toch nog een redelijk beeld vormen van de geschiedenis van Fides Mutua.

De geschiedenis van Fides Mutua begint in 1802. Toch was er ook voor 1802 al sprake van vrijmetselarij in Zwolle. Maar als we de sporen helemaal terug volgen, komen we uit in Kampen, en wel in het jaar 1764. In dat jaar kwam in Kampen met veel trompetgeschal en hoefgetrappel het eerste bataljon aan van het regiment van luitenant-generaal d'Enviè. Veel officieren van zijn regiment behoorden tot de militaire loge 'La Concorde', die in 1756 in Venlo was opgericht. In die tijd hadden militaire loges het recht om in de garnizoensplaats burgers op te nemen in de broederschap. En zo kon het gebeuren dat de eerste Zwolse vrijmetselaar ingewijd werd in La Concorde te Kampen. Algemeen wordt aangenomen dat het hier ging om de Zwollenaar Pieter Feith, vermoedelijk familie van de bekende Zwolse burgemeester en dichter Rhijnvis Feith. Maar niet alleen hij, ook zeven andere burgers, inwoners van Kampen, werden in La Concorde ingewijd. Deze acht mannen besloten vervolgens om ook in Zwolle een loge op te richten onder de welluidende naam 'l'Inébranlable', want in het Nederlands betekent: de Onwankelbare. Die naam straalt vertrouwen uit in de toekomst van deze loge. Wat gebeurde er intussen met de militaire loge in Kampen? Deze bleef voortbestaan tot 1767. Het bataljon vertrok naar Arnhem en de loge werd opgeheven. Dit was dus het einde van La Concorde. 

Niet lang daarna, in 1770, besloot een aantal Kamper leden van La Concorde, om weer een loge op richten. Deze loge kreeg de naam 'Le Profond Silence', wat betekent: De Diepe Stilte., Le Profond Silence bestaat nog steeds en is een bloeiende loge in Kampen.

Met het Zwolse l'Inébranlable ging het intussen minder goed. Deze loge was toch niet zo onwankelbaar als de naam deed vermoeden. Het ging zelfs zo slecht dat zij in 1774 werd opgeheven. In 1786 werd voor de tweede keer getracht een loge op te richten maar ook deze poging liep op niets uit. Er kwamen nauwelijks nieuwe leden bij. In 1788 viel de loge uiteen en in 1800 werd l'Inébranlable definitief opgeheven.

De meeste voormalige leden van l'Inébranlable onderhielden echter nog nauwe contacten met elkaar. In 1801 Symbolen voor bestuursledenbesloeten zij om voor de derde keer een loge op te richten in Zwolle. Op 18 januari 1802 was het eindelijk zover. Zeven Zwolse vrijmetselaars kwamen bij elkaar in een bovenzaaltje van "Hof van Holland" aan de Luttekestraat 19 en op 15 februari 1802 besloten deze Zwolse broeders om officieel toestemming te vragen voor het oprichten van een nieuwe loge. Aan de broeder Holtrop, lid van het hoofdbestuur, werd gevraagd om een nieuwe naam te bedenken voor de loge. Hij was het dan ook die de naam bedacht die we nu nog steeds kennen: 'Fides Mutua'. 
De officiële constitutiebrief, gedateerd op 6 april 1802, werd geschreven door het hoofdbestuur en naar Zwolle verzonden. Pas bij het lezen van deze brief zagen zij de nieuwe naam: 'Fides Mutua'. Vanaf die dag was Fides Mutua een officiële loge en l'Inébranlable definitief geschiedenis.

Bij de oprichting van een loge hoorde, en hoort, een installatie. Dit is een plechtigheid waarin een nieuwe loge officieel wordt geopend door de grootmeester, de voorzitter van het hoofdbestuur. Hoewel de constitutiebrief is gedateerd op 6 april 1802, werd Fides Mutua pas geïnstalleerd op 27 januari 1803. De grootmeester vroeg aan de voorzitter van de loge in Kampen, of hij de plechtige installatie wilde leiden. De Kamper voorzitter, broeder De Nijs, ging graag in op dit verzoek. Tijdens de installatie benoemde hij broeder Viebahn tot eerste voorzitter van Fides Mutua. 

Zoals reeds in het begin werd gezegd, werd het logeleven in de jaren 1940 - 1945 geheel stil gelegd. In de ogen van de bezetter waren vrijmetselaren een gevaar voor de samenleving….. Vrijmetselaren zijn wars van dogmatiek en propaganda en willen zelfstandig nadenken over "de problemen des levens", religie en maatschappelijke vraagstukken. Als zelfstandige denkers moesten zij wel in botsing komen met van boven af opgelegde Nazi ideologie en -doctrine.
Na de tweede wereldoorlog hervatte de loge geleidelijk weer haar werkzaamheden. In 1970 was het ledental inmiddels weer zo toegenomen, dat een aantal leden zich afsplitste en een nieuwe loge oprichtte: 'In Vrijheid Gebonden'. Dit proces herhaalde zich in 1979, toen de loge 'De Arbeidsvloer' het licht zag. Momenteel zij er dus drie loges in Zwolle werkzaam.

 

Child Page List

Minimaliseren