Zutphen, vr. 19 juni: 'Gezag als gedragen macht'
Lezing in het kader van het 175-jarig bestaan in Zutphen van vrijmetselaarsloge Karel van Zweden
Is gezag gelegitimeerde macht of meer een kwestie van populaire autoriteit? Is gezag natuurlijk overwicht of doorwrochte kennis en ervaring? Laat gezag zich gelden of wordt het aanvaard?
Macht en de mensen die haar uitoefenen zijn meestal gebaseerd op de wet en soms op gewoonte of zelfs traditie. Wimar Jaeger, burgemeester van Zutphen betoogt dat macht pas echt effectief is wanneer het met gezag wordt uitgeoefend. Gezag is gedragen macht. Vrijwillig gedragen door degenen die het gezag ontvangen en ondergaan.
In de jaren na de oorlog is gezag eerst opgebouwd of misschien zelfs hersteld maar in de afgelopen tijd bestaat de indruk dat het gezag van de macht afkalft. In een democratie kan macht niet zonder gezag. Dat geldt voor de politicus, de rechter, de politievrouw, maar ook voor de journalist, de wetenschapper, de leraar of de ouders. Al deze mensen hebben macht op basis van besluiten en handelen of op basis van kennis en ervaring. Die macht vereist meer dan enkel de uitoefening ervan. Om in een democratie effectief te zijn moet macht beschikken over draagvlak. Alleen dan is sprake van gedragen macht en daarmee gezag. Macht is immers gebaseerd op dwang en sanctie, daar waar gezag zich baseert op ontvankelijkheid en vrijwilligheid.
Een burgemeester bekleedt door selectie een positie met formele macht. Maar zijn of haar effectiviteit staat of valt met gezag, ofwel hoe gedragen hij/zij is door Raadsleden en Wethouders, door de organisatie, de veiligheidsdiensten, maar vooral door de gemeenschap waarover hij/zij het gezag heeft.
Het bereiken van gedragen macht ofwel gezag vereist bijzondere eigenschappen. Zoals echt betrokken zijn, verbinding kunnen leggen, daadwerkelijk open kunnen staan en mee kunnen bewegen. Maar ook indien nodig er stevig staan en bereid zijn de ander te spiegelen.
Wimar Jaeger, burgemeester van Zutphen geeft in zijn lezing aan hoe hij de relatie tussen macht en gezag beleeft. Als burgemeester is hij het gezicht van Zutphen voor de inwoners, geeft hij leiding aan de Gemeenteraad en het college, draagt hij samen met het openbaar ministerie het gezag over de politie en is hij samen met de gemeentesecretaris eindverantwoordelijk voor de ambtelijke organisatie. Hoe probeert hij gestalte te geven aan deze verschillende rollen? Wat is voor hem de essentie en het verschil tussen macht en gezag? Is gedragen macht inderdaad gezag of speelt er meer? Wat brengt hij mee om dit gezag te realiseren? Welke adviezen heeft hij voor mensen die gezag moeten uitoefenen?
Na zijn lezing gaat hij in gesprek met de aanwezigen over dit onderwerp. Tevens zal Teun Busser deelnemen aan dit gesprek. Teun Busser is voorzittend meester van de loge Karel van Zweden. Ook voor een voorzittend meester van een loge is het van belang, eigenlijk van levensbelang om gedragen te worden door de leden van de loge. Mede omdat het voorzitterschap geen hiërarchische functie is.